دلایل و درمان ها
مقدمه :
وسواس فکری یا obsessive compulsive disorder (OCD) زمانی ایجاد می شود که در ذهن شما تکانه ای شکل گرفته است و با وجود اینکه موضوع حل شده است، هنوز هم این فکر در چرخه خود در حال حرکت است. این ذهن مشغولی و دغدغه ها نه تنها انرژی فرد را کاهش می دهند، بلکه باعث کم شدن قدرت تمرکز می شود و به صورت علائمی روانی و رفتاری بروز پیدا می کنند.
اختلالات خلقی و وسواس فکری مانند سایر حس های بدن مثل استرس و اضطراب از مغز ما نشأت گرفته اند. این اختلالات جنبه روانی دارند. حس وسواس به صورت عملی بروز پیدا می کند و باعث یک سری عکس العمل ها و رفتارها در افراد می شود. مثلا چندین بار دست هایمان را، که همان دفعه اول تمیز شده اند، می شوییم چون فکر می کنیم هنوز آلوده هستند.
انواع وسواس فکری :
- وسواس به آلودگی افراد نسبت به آلودگی خود و اطرافیان همیشه دچار نوعی نگرانی خاص هستند.
- وسواس آسیب زدن به دیگران
- وسواس جنسی
- وسواس مذهبی
- وسواس بیماری
- وسواس کمال گریی
- وسواس تقارن
- وسواس نظم و ترتیب …
عوارض و خطرات وسواس فکری
- استرس و اضطراب شدید
- افسردگی
- اختلال در عملکرد روزانه
- مشکل در روابط فردی و اجتماعی
- تنش و اختلاف خانوادگی
- اجتناب از قرار گرفتن در موقعیتهای اجتماعی و خانهنشینی
- آسیب جسمی مانند عفونت
- مشکل خواب
عوارض وسواس فکری بر مغز کدام نواحی مغز رخ میدهد؟
بر اساس تحقیقات علمی، آسیب به سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع) در وسواس فکری ممکن است وجود داشته باشد. به طور کلی، نواحی مختلف مغز در وسواس فکری دخالت دارند، اما دو ناحیه مهم عبارتند از:
دستگاه لیمبیک :
این ناحیه در مغز مسئول کنترل هیجانها و تجربههای خوشایند است. در افراد مبتلا به وسواس فکری، فعالیت غیرطبیعی در دستگاه لیمبیک مشاهده شده است. این ممکن است منجر به افزایش احساس ناراحتی، ترس و اضطراب شود که ویژگیهای اصلی این اختلال هستند .
سیستم عصبی :
این اختلال میتواند تأثیری بر سیستم عصبی معده و روده داشته باشد که در نتیجه علائم معدهای مانند سردرد، تهوع و نفخ را ایجاد میکند. برخی مطالعات نشان دادهاند که افراد مبتلا به وسواس فکری ممکن است سطح بالایی از استرس و اضطراب داشته باشند که میتواند روی سیستم هضمی تأثیر بگذارد.
تاثیرات وسواس فکری بر مغز چیست؟
افزایش فعالیت در مغز :
افراد مبتلا به وسواس فکری ممکن است فعالیت بیشتری در مناطق خاصی از مغز خود داشته باشند. مطالعات نشان دادهاند که این افراد ، فعالیت بیشتری در قسمتهایی از مغز مرتبط با تصمیمگیری، کنترل احساسات و پردازش اطلاعات از طریق حواس رخ میدهد.
تغییرات ساختاری مغز :
برخی تحقیقات نشان داده است که حجم برخی از مناطق مغزی مانند قشر پیشانی و قشر سیاهه کوچکتر است. این تغییرات ممکن است به علت طولانی بودن اختلال و نقش مکرر وسواسها در مغز ایجاد شود.
اختلالات در تعادل شیمیایی مغز :
وسواس فکری میتواند تأثیری بر تعادل شیمیایی مغز داشته باشد. برخی مطالعات نشان دادهاند که سطوح برخی عوامل شیمیایی مغزی مانند سروتونین و دوپامین در افراد مبتلا به وسواس فکری متفاوت است. این تغییرات ممکن است بر عملکرد عصبی و روانی تأثیر بگذارند.
تأثیر بر حافظه و تمرکز :
وسواس فکری میتواند تأثیر منفی بر حافظه و تمرکز افراد داشته باشد. این افراد ممکن است دچار ناتوانی در تمرکز بر روی وظایف مشخص و دستیابی به یک تمرکز عمقی باشند. همچنین، میتواند بر حافظه کوتاهمدت و بلندمدت تأثیر بگذارد.
علائم و نشانه های وسواس :
افراد وسواسی ممکن است علائم وسواس، اجبار یا هر دو را داشته باشند. این علائم می تواند در تمام جنبه های زندگی، مانند کار، مدرسه و روابط شخصی اختلال ایجاد کند. وسواس افکار، اصرارها یا تصاویر ذهنی مکرر هستند که باعث اضطراب می شوند.
علائم شایع عبارتند از: ترس از میکروب یا آلودگی، افکار ممنوع یا تابو ناخواسته مربوط به رابطه جنسی یا مذهبی، افکار پرخاشگرانه نسبت به دیگران یا خود، داشتن وسواس تقارن یا نظم شدید.
اجبار رفتارهای تکراری است که فرد وسواس در پاسخ به یک فکر وسواسی، خود را ملزم به انجام آن می داند. اجبارهای رایج شامل موارد زیر است؛ تمیز کردن بیش از حد و یا شستن بیش از حد دست، ترتیب انجام امور با روشی خاص، بارها و بارها موارد را چک کردن، مانند چک کردن مکرر برای دیدن اینکه درب قفل شده است یا خاموش بودن اجاق گاز، شمارش اجباری.
تست وسواس :
در این آزمون شما می توانید میزان وسواس فرد و همچنین نوع آن را مشخص کنید. چهار نوع مشکل وسواسی مورد بررسی در این پرسشنامه عبارتند از وارسی (چک کردن و مرور دوباره)، کندی (از دست دادن زمان به دلیل درگیر جزییات شدن وترس از اشتباه رخ دادن )، تمیزی ( احساس اینکه آلودگی ها علی رغم بارها شست و شو هنوز از بین نرفته اند) و تردید- وظیفه شناسی (شک داشتن درمورد چیزها و داشتن وجدان سخت گیر).
این پرسشنامه توسط هاجسون و راچمن برای بررسی نوع و حیطه مشکلات وسواسی تهیه شده است. تعداد سوالات پرسشنامه وسواس 30 ماده است که آزمودنی به آن پاسخ “بلی” یا “خیر” می دهد.
به طور کلی تست های وسواس فکری از دو مجموعه سوال تشکیل شده اند. یک مجموعه مربوط به وسواس فکری فرد و دیگری مربوط به وسواس عملی فرد می باشد.
تست وسواس در سایت ای سنج :
در سایت ای سنج یکی از پرکاربردتری ابزارهای سنجش وسواس برای کاربران به صورت آنلاین تهیه و تنظیم شده است. با استفاده از این تست می توانید چهارجنبه از وسواس را در خود بررسی نمایید. همچنین راهکارهای مورد نیاز جهت افزایش آگاهی شما، متناسب با نمراتی که کسب می نمایید در اختیارتان قرار می گیرد.
درمان وسواس فکری با لورتانوروفیدبک :
بهترین روش درمان وسواس فکری بدون دارو، لورتا نوروفیدبک می باشد. در این روش درمانی مغز افراد به شکلی کاملا غیر تهاجمی تحریک می شود. استفاده از این فناوری بر اساس القای الکترومغناطیسی و با استفاده از یک سیم پیچ عایق کاری شده صورت می گیرد. درمانگر بعد از آماده کردن بیمار سیم پیچ coil را بر روی پوست سر او قرار می دهد. قرار گرفتن coil باید بر روی نقطه ای از مغز قرار بگیرد که در ایجاد علائم عصبی و روانپزشکی تاثیر گذار باشد.
درمان وسواس فکری شدید با لورتا بدون درد و عوارض است. نحوه عملکرد لورتا به این شکل است که بعد از عبور از پوست سر، جمجمه و پردههای مغز افراد به نورونهای عصبی برخورد می کند.
درمان وسواس فکری با دارو :
درمان وسواس فکری عملی، با استفاده از برنامههای ترکیبی شامل مصرف دارو، روان درمانی انجام میگیرد.
از بهترین داروهایی که برای وسواس فکری مورد استفاده قرار میگیرند، میتوان به قرصهای آنافرانیل، پاکسیل، پروزاک، زُلُفت، سیتالوپرام، وِنِلا فاکسین و اسیتالوپرام اشاره کرد. هر یک از این داروها، که عمدتا به عنوان داروهای ضد افسردگی شناخته میشوند، مورد تایید FDA هستند تا برای درمان وسواس فکری با دارو به کار روند.
نتیجه گیری :
وسواس یك ایده، فكر، تصور مكرر و ناخواسته است كه با نوعى احساس اجبار و ناچارى ذهنى و علاقه به مقاومت در برابر آن همراه است. معمولا افراد برای غلبه کردن بر اضطراب ناشی از وسواس فکری، رفتاری را انجام می دهند که آن فکر یا تصور را خنثی کند و از این طریق اضطراب ناشی از افکار وسواسی کاهش یابد.
دلیل ایجاد اختلال وسواس فکری به طور کامل مشخص نیست، اما به نظر می رسد که مجموعه ای از عوامل ژنتیکی، ناهنجاری های ذهنی و محیطی در ایجاد این اختلال نقش داشته باشند. علائم این اختلال معمولاً در نوجوانی و یا اوایل جوانی شروع می شود، اما در برخی موارد ممکن است آغاز آن از سنین کودکی باشد. شیوع اختلال وسواس فکری در مردان و خانم ها به یک میزان است. بر اساس تحقیقات این بیماری معمولاً در میان اعضای خانواده به صورت ارثی دیده می شود.
ارائه دهنده : سمیه لشکری
ارشد روان شناسی
